საერთაშორისო უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ Human Rights Watch (HRW) გამოაქვეყნა ანგარიში, რომლის მიხედვითაც, საქართველოს ხელისუფლება რეპრესიული კანონების, ფინანსური შეზღუდვებისა და პოლიტიკურად მოტივირებული გამოძიებების გამოყენებით დამოუკიდებელ სამოქალაქო საზოგადოებასა და კრიტიკულ ხმებს ახშობს.
ორგანიზაციის ანგარიშში დეტალურად არის აღწერილი ის ძირითადი საკანონმდებლო შეზღუდვები, რომლებმაც ქვეყანაში სამოქალაქო სივრცე პარალიზების პირას მიიყვანა:
„უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონი (2024 წ.): ორგანიზაციებს, რომლებიც დაფინანსების 20%-ზე მეტს უცხოეთიდან იღებენ, ავალდებულებს დარეგისტრირდნენ „უცხოური ძალის ინტერესების გამტარებელ ორგანიზაციებად“. კანონი იუსტიციის სამინისტროს ანიჭებს უფლებას, მოითხოვოს სენსიტიური პერსონალური მონაცემები თანამშრომლებსა და ბენეფიციარებზე. 2026 წლის 1 იანვრისთვის აქტიური 3 987 ორგანიზაციიდან ამ ბაზაში მხოლოდ 385 დარეგისტრირდა.
„უცხოელი აგენტების რეგისტრაციის აქტი“ (2025 წლის აპრილი): აფართოებს შეზღუდვებს, ავალდებულებს სუბიექტებს მარკირება გაუკეთონ ყველა მასალას იარლიყით „უცხოელი აგენტი“ და მცირე დარღვევაზეც კი აწესებს სისხლისსამართლებელ პასუხისმგებლობას 5 წლამდე პატიმრობით.
ცვლილებები „გრანტების შესახებ“ კანონში (2025-2026 წწ.): უცხოურ დაფინანსებას მთავრობის პირდაპირ კონტროლქვეშ აქცევს. გრანტის გაცემამდე საჭიროა მთავრობის წინასწარი თანხმობა, რომელიც გაიცემა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ პროექტი ემთხვევა „სახელმწიფო ინტერესებსა და სამთავრობო პროგრამებს“. ნებართვის გარეშე გრანტის მიღება ისჯება 6 წლამდე პატიმრობით. მთავრობამ უკვე დაბლოკა დიდი ბრიტანეთის საელჩოს მიერ 2025 წლის მუნიციპალური არჩევნების სადამკვირვებლო პროექტისა და ლგბტ ორგანიზაციის ჯანდაცვის პროგრამის დაფინანსება.
საბოტაჟის მუხლით მიმდინარე გამოძიება: 2025 წლის თებერვალში დაწყებული „საბოტაჟის“ საქმის ფარგლებში, რომელიც 2024 წლის აქციებს უკავშირდება, ხელისუფლებამ ბანკის ანგარიშები გაუყინა 12 წამყვან ორგანიზაციას (მათ შორის: საერთაშორისო გამჭვირვალობა, IDFI, GDI, საფარი, სოციალური სამართლიანობის ცენტრი, სამოქალაქო საზოგადოების ფონდი, დემოკრატიის მცველები, საზოგადოება სირცხვილია, ნანუკას ფონდი და სხვ.).
ორგანიზაციების დახურვა და სერვისების შეჩერება: კვლევის მიხედვით, გამოკითხული ორგანიზაციების 96%-ს მწვავე ფინანსური პრობლემები აქვს, ხოლო 94%-მა შეამცირა აქტივობები. ფინანსური კრიზისის გამო „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ“ (საია) უფასო სამართლებრივი დახმარების გაწევა შეაჩერა. რეგიონებში 2024 წელს მოქმედი 114 სათემო ორგანიზაციიდან 2025 წელს მხოლოდ 37-მა შეძლო მუშაობის გაგრძელება.
თვითცენზურა და უფლებადამცველების დაკითხვა: ორგანიზაციები, განსაკუთრებით ლგბტ ჯგუფები (მაგ. Grlz Wave), გადავიდნენ თვითცენზურის რეჟიმზე. სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურმა (სუს) დაკითხვაზე დაიბარა უფლებადამცველები, მათ შორის ყოფილი სახალხო დამცველი უჩა ნანუაშვილი, ეუთო-ს ექსპერტისთვის ინფორმაციის მიწოდების გამო.
საერთაშორისო გამოხმაურება და რეკომენდაციები:
ეუთო-მ (OSCE) და ევროპის საბჭომ დაასკვნეს, რომ ეს კანონები შეუსაბამოა ადამიანის უფლებების სტანდარტებთან.
Human Rights Watch მოუწოდებს:
-
საქართველოს ხელისუფლებას — დაუყოვნებლივ გააუქმოს რეპრესიული კანონები, შეწყვიტოს პოლიტიკურად მოტივირებული გამოძიებები და განბლოკოს ორგანიზაციების ანგარიშები.
-
საერთაშორისო პარტნიორებს (ევროკავშირსა და აშშ-ს) — გაზარდონ ზეწოლა ხელისუფლებაზე, დააწესონ მიზანმიმართული სანქციები იმ პირების მიმართ, ვინც ამ კანონებს ინიციირება გაუკეთა და გადაუდებელი, მოქნილი დახმარება აღმოუჩინონ ქართულ სამოქალაქო საზოგადოებას.
