ევროსაბჭოს „ჟურნალისტების უსაფრთხოების პლატფორმამ“ ქართული მედიების გამო განგაშის სიგნალი ჩართო.
ორგანიზაცია შეშფოთებულია იმ ფაქტით, რომ საქართველოში კრიტიკული მედიის წარმომადგენლებს სიცოცხლის რისკის ფასად უწევთ ახალი ამბების გაშუქება და ამ ფონზე მოძალადები არ ისჯებიან.
ამ შემთხვევაში ჟურნალისტების უფლებადამცველებს კითხვები კალაძის შტაბთან მომხდარი ძალადობის ფაქტებთან დაკავშირებით აქვთ, რა დროსაც ჟურნალისტებს აფურთხდნებენ და ხელებს უგრეხდნენ.
2025 წლის 3 სექტემბერს, მმართველი პარტიის „ქართული ოცნების“ ლიდერებმა, მათ მხარდამჭერებთან ერთად, საზეიმო მიღება გამართეს თბილისის მერობის კანდიდატის, კახა კალაძის საარჩევნო შტაბში, შენობის გარეთ მიმდინარე საპროტესტო აქციების ფონზე.
მიღებიდან გამოსულ აქტივისტებსა და „ქართული ოცნების“ წევრებს შორის შეხლა-შემოხლა მოხდა. ინციდენტის გაშუქებისას „პუბლიკას“ მთავარ რედაქტორს, ლიკა ზაკაშვილს, „ქართული ოცნების“ ერთმა წევრმა დაარტყა, მეორემ კი შეაფურთხა. „მელიქიშვილის გამზირზე ვმუშაობდი, როდესაც დავინახე, რომ აქტივისტებსა და „ქართული ოცნების“ მხარდამჭერებს შორის კამათი ატყდა. შელაპარაკების დროს ერთ-ერთმა მათგანმა ქალი აქტივისტი შეაფურთხა. პოლიციას რეაგირება მოვუწოდეთ, მაგრამ მათ არაფერი გააკეთეს. გადაღება გავაგრძელე, რის შემდეგაც ერთ-ერთი მათგანი მოვიდა და დამარტყა. ცოტა ხნის შემდეგ, მეორემ – რომელმაც კარგად იცოდა, რომ ჟურნალისტი ვიყავი – შეაფურთხა“, – განუცხადა ზაკაშვილმა IPI-ს. შემდეგ პოლიციელმა რედაქტორს ხელი გადაუგრიხა, როდესაც ცდილობდა „ქართული ოცნების“ წევრისა და ყოფილი პარლამენტის წევრის, ბექა ოდიშარიას, საარჩევნო შტაბიდან გამოსვლისას გადაღებას. ოდიშარიამ მოგვიანებით შეურაცხყოფა მიაყენა მომიტინგეებს და „პუბლიკას“ ჟურნალისტს, მინდია გაბაძეს.
ზაკაშვილმა გენერალურ პროკურატურაში სისხლის სამართლის საჩივარი შეიტანა ჟურნალისტურ საქმიანობაში სავარაუდო ჩარევის გამო. ადგილობრივი პრესის ადვოკატირების ჯგუფმა, „მედიის ადვოკატირების კოალიციამ“, განაცხადა: „ბიძინა ივანიშვილის მმართველობის დროს, ჩვენ ვხედავთ დამოუკიდებელი მედიის წინააღმდეგ სისტემურ ძალადობას: ჟურნალისტებზე ფიზიკური თავდასხმის ათობით შემთხვევა გამოუძიებელია და დამნაშავეები პასუხისგებაში არ მისცემიათ“.
8 სექტემბერს, „ქართული ოცნების“ მხარდამჭერებმა, რომლებიც სავარაუდოდ გაჩერებულ მანქანებში ელოდებოდნენ, ბოთლებითა და ხელკეტებით თავს დაესხნენ კალაძის საარჩევნო შტაბისკენ მიმავალ მომიტინგეებს და ჟურნალისტებს, რომლებიც მსვლელობას აშუქებდნენ. ნაცემი ჟურნალისტების შორის იყვნენ „პუბლიკას“ ალექსანდრე კეშელაშვილი და ქეთო მიქაძე, რომლებსაც ასევე ტელეფონები წაართვეს. მედია საშუალება „ნეტგაზეთის“ წარმომადგენელ ქეთევან ხუციშვილს პოლიციელმა სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენა, ფიზიკურად უბიძგა და ხელი შეუშალა. გამოცემის „OC Media“-ს თანადამფუძნებელს, მარიამ ნიკურაძეს, წყალი გადაასხეს და მან განაცხადა, რომ პოლიცია ინციდენტს შეესწრო, მაგრამ არ ჩაერია. უნგრული გამომცემლობის „მაგიარ ჰანგის“ რეპორტიორი, ლასლო მეზესი, როგორც იტყობინებიან, გონების დაკარგვამდე სცემეს, თითი მოტეხეს და ტელეფონი წაართვეს. ყველა ამ ჟურნალისტს პრესის ჟილეტები და სამკერდე ნიშნები ეცვა.
9 სექტემბერს, როდესაც მას სთხოვეს კომენტარი გაეკეთებინა კადრზე, სადაც ნაჩვენები იყო, თუ როგორ ესხმის თავს „ქართული ოცნების“ მხარდამჭერი ქალ მომიტინგეს, მერმა კალაძემ TV „პირველის“ რეპორტიორს უთხრა: „აქ არც ერთი ქალი არ არის, არ ვიცი, ეს სხვა ჯიშისაა, აქ არც ერთი ქალი არ არის“. მან დაამატა: „თქვენ ჩვეულებრივი აგიტატორები ხართ, არაფრით განსხვავდებით იმ დამნაშავეებისგან, რომლებმაც გუშინ საარჩევნო შტაბზე თავდასხმა განახორციელეს, თქვენ არაფრით განსხვავდებით მათგან. თქვენ ხართ ადამიანები, რომლებიც ყოველდღიურად აშუქებენ სიბინძურეს, რომლებიც საზოგადოებაში კონფლიქტს აღვივებენ, რომლებიც ცდილობენ განხეთქილების დათესვას“.
ჟურნალისტების უსაფრთხოების პლატფორმამ თბილისიდან ასეთი პასუხი მიიღო:
ევროპის საბჭოს ჟურნალისტთა უსაფრთხოების პლატფორმაზე განთავსებულ N186/2025 შეტყობინებაში მოყვანილ ფაქტებზე კომენტარი.
თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო განყოფილება იძიებს საქმეს ჟურნალისტების პროფესიულ საქმიანობაში უკანონოდ ჩარევის ფაქტებზე, რაც გათვალისწინებულია საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 154-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. გამოძიების ფარგლებში ჩატარდა არაერთი საგამოძიებო და საპროცესო ღონისძიება, მათ შორის, მოწმის სახით დაიკითხა ჟურნალისტები, დაათვალიერეს დანაშაულის ადგილი, მოპოვებულია ვიდეოთვალთვალის ჩანაწერები. ამჟამად მიმდინარეობს სხვადასხვა ტელეკომპანიებისა და მოქალაქეებისგან ვიდეოჩანაწერების, ასევე სამედიცინო დაწესებულებებიდან დოკუმენტაციის მოპოვების პროცესი.
არ დაწყებულა სისხლისსამართლებრივი დევნა და შეტყობინებაში მოხსენიებულ ფაქტებთან დაკავშირებით არცერთი კონკრეტული ჟურნალისტი არ არის აღიარებული კანონიერ დაზარალებულად. გამოძიება გრძელდება.
განგაშის სიგნალია გამოცემული საზოგადოებრივი მაუწყებლიდან თანამშრომლების გათავისუფლების გამოც.
საზოგადოებრივი მაუწყებელი (GPB) 2004 წელს დაარსდა „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონის მიღების შემდეგ, რომელმაც ყოფილი სახელმწიფო მაუწყებელი საზოგადოებრივი მედიის დაწესებულებად გარდაქმნა. საზოგადოებრივი მაუწყებელი მართავს ორ სატელევიზიო და ორ რადიო არხს, მათ შორის 1TV-ს, მის მთავარ სატელევიზიო არხს. საზოგადოებრივ მაუწყებელს მართავს პარლამენტის მიერ არაგანახლებადი ექვსწლიანი ვადით დანიშნული სამეურვეო საბჭო და გენერალური დირექტორი, რომელსაც საბჭო ღია კონკურსის გზით ირჩევს. სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებმა და პრესის თავისუფლების ჯგუფებმა შეშფოთება გამოთქვეს საზოგადოებრივ მაუწყებელზე პოლიტიკური ზეწოლის ზრდასთან დაკავშირებით. ეს შეშფოთება წარმოიშვა უფრო ფართო პოლიტიკური დაძაბულობის ფონზე, მათ შორის მასშტაბური საპროტესტო აქციებისა და სამოქალაქო სივრცის შევიწროების შესახებ ცნობების ფონზე. ადგილობრივმა და საერთაშორისო დამკვირვებლებმა გააფრთხილეს, რომ ასეთმა ზეწოლამ შეარყია საზოგადოებრივი მაუწყებლის სარედაქციო დამოუკიდებლობა და სანდოობა, როგორც საზოგადოებრივი მედიის დაწესებულებისა. მიუხედავად იმისა, რომ კანონი მოითხოვს საზოგადოებრივი მაუწყებლის დამოუკიდებლად ფუნქციონირებას, დამკვირვებლები აღნიშნავენ, რომ მისი სარედაქციო საქმიანობა სულ უფრო მეტად ემთხვევა მთავრობის ნარატივებს, რაც შეზღუდულ ადგილს ტოვებს პლურალისტური ან კრიტიკული პერსპექტივებისთვის. 2024 წლის დეკემბერში საზოგადოებრივი მაუწყებლის მენეჯმენტმა განაცხადა, რომ 1TV-ს სთხოვდნენ „უარყოს თავისი ფუნდამენტური არსი, დაარღვიოს კანონი და გადაიქცეს პარტიად“. 2025 წლის დასაწყისში, საზოგადოებრივი მაუწყებლის რამდენიმე ჟურნალისტმა და თანამშრომელმა შეშფოთება გამოთქვა შიდა ცენზურის, დაფინანსების საფრთხეებისა და რედაქციული გადაწყვეტილებების მზარდ ზეწოლასთან დაკავშირებით. 2025 წლის აპრილში, საზოგადოებრივი მაუწყებლის წამყვანმა ნინო ზაუტაშვილმა და ჟურნალისტმა ვასილ ივანოვ-ჩიქოვანმა რედაქციული ხელმძღვანელობის საჯარო კრიტიკის შემდეგ თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. გადაცემა „ნამდვილი სივრცე“ შემდგომში გაუქმდა, მის ექვს ჟურნალისტს კონტრაქტები შეუწყდა, ხოლო სხვა თანამშრომელებს გაფრთხილება მიეცათ. საზოგადოებრივი მაუწყებლის თქმით, თანამდებობიდან გათავისუფლება შიდა დისციპლინური წარმოების შედეგად მოხდა; სამეთვალყურეო ორგანოებმა სიტუაცია „მძიმე ინსტიტუციურ კრიზისად“ შეაფასეს. 2025 წლის მარტში საბჭოს თავმჯდომარემ საჯაროდ შესთავაზა გარკვეული ბრალდებები პროკურატურისთვის გადაეცათ, რამაც მედიის თავისუფლების დამცველი ჯგუფების შეშფოთება გამოიწვია. 2023 წლის დეკემბერში პარლამენტმა დაამტკიცა ცვლილებები „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონში, რომლებიც გავლენას ახდენდა როგორც მმართველობაზე, ასევე დაფინანსებაზე. ცვლილებები მოიცავდა სამეურვეო საბჭოს ცხრა წევრიდან თერთმეტ წევრამდე გაფართოებას და საბჭოს თავმჯდომარის მანდატის სამიდან ექვს წლამდე გახანგრძლივებას. გაუქმდა წინა წესი, რომელიც საზოგადოებრივი მაუწყებლის ბიუჯეტს მშპ-ს 0.14%-მდე აკავშირებდა. კანონპროექტის განმარტებით ბარათში აღინიშნა, რომ ცვლილებები მიღებული იქნა წინასწარი საჯარო კონსულტაციების გარეშე. ადგილობრივი დამკვირვებლები და საერთაშორისო ორგანიზაციები აფრთხილებენ, რომ ამან შეიძლება შეარყიოს გრძელვადიანი ფინანსური სტაბილურობა და გაზარდოს პოლიტიკური დამოკიდებულება. ევროპის მაუწყებელთა კავშირმა (EBU) ასევე განაცხადა, რომ საზოგადოებრივი მაუწყებელი კვლავ მნიშვნელოვნად არასაკმარისად არის დაფინანსებული ევროპის საშუალო მაჩვენებლებთან შედარებით. ჯამში, გათავისუფლებებმა, პროგრამის ცვლილებებმა, შემზღუდავმა სარედაქციო მიმართულებამ და დაფინანსებისა და მმართველობის რეფორმებმა აჩვენა საზოგადოებრივი მაუწყებლის დამოუკიდებლობის დაუცველობა პოლიტიკური გავლენის მიმართ.როგორც ამას ხაზგასმით აღნიშნავენ ადგილობრივი და საერთაშორისო პრესის თავისუფლების ორგანიზაციები. ნდობის აღსადგენად და ევროპის საბჭოს სტანდარტებთან, მათ შორის CM/Rec(2012)1-თან შესაბამისობის უზრუნველსაყოფად, საჭიროა რეფორმები, რათა აღდგეს ისეთი გარანტიები, რომლებიც დაიცავს მმართველობას და სარედაქციო გადაწყვეტილებების მიღებას, უზრუნველყოფს პროგნოზირებად მრავალწლიან დაფინანსებას და უზრუნველყოფს სამოქალაქო საზოგადოებასთან ინკლუზიურ კონსულტაციებს. ასეთი ნაბიჯები აუცილებელია იმისათვის, რომ საზოგადოებრივმა მაუწყებელმა დაიბრუნოს დამოუკიდებლობა და სანდოდ შეასრულოს თავისი კანონიერი საჯარო სამსახურის მოვალეობა.
„მედია განგაშის“ განცხადება უსაფუძვლოა -ასე უპასუხეს აღნიშნულ განცხადებას საზოგადოებრივი მაუწყებლიდან.
2025 წლის 11 სექტემბრის „მედია განგაშის“ განცხადება უსაფუძვლოა, რადგან განცხადებაში ასახული მოსაზრებები ეფუძნება სხვადასხვა არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ჯგუფების აღქმას, ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლის გარეშე. კერძოდ: ა) განცხადებაში აღნიშნულია, რომ საზოგადოებრივი მაუწყებლის (GPB) რამდენიმე ჟურნალისტი სამსახურიდან გაათავისუფლეს საზოგადოებრივი მაუწყებლის მენეჯმენტის მიმართ კრიტიკის გამო. განცხადების ავტორები, თუმცა ირიბად, მაინც ვარაუდობენ, რომ ჟურნალისტები სამსახურიდან გაათავისუფლეს მენეჯმენტის მიმართ გამოთქმული კრიტიკის გამო. ამ გარემოების ნებისმიერი მითითება, თუნდაც ირიბად, სრულიად უსაფუძვლოა, რადგან არ არსებობს ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება. თუ საზოგადოებრივი მაუწყებლის ჟურნალისტები თვლიან, რომ ისინი უსამართლოდ გაათავისუფლეს, მათ თავიანთი უფლებების დასაცავად ეროვნულ სასამართლოებს უნდა მიემართათ. სასამართლოს დამოუკიდებლობა და მიუკერძოებლობა ბოლო წლებში ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მრავალ გადაწყვეტილებაში დადასტურდა.
ბ) განცხადებაში ასევე აღნიშნულია, რომ საკანონმდებლო ცვლილებების შედეგად, გაუქმდა საზოგადოებრივი მაუწყებლის დაფინანსებასთან დაკავშირებული 0.14%-იანი მინიმალური ზღვარი. განცხადების ავტორები, თუმცა ირიბად, მაინც ვარაუდობენ, რომ ამ საკანონმდებლო ცვლილებამ შესაძლოა საზოგადოებრივი მაუწყებლის ფინანსური დამოუკიდებლობა შეარყიოს. ამ გარემოების ნებისმიერი მითითება, თუნდაც ირიბად, სრულიად უსაფუძვლოა, რადგან დაფინანსების წესის ცვლილება განპირობებული იყო საკითხის უფრო ეფექტურად რეგულირების აუცილებლობით. უფრო მეტიც, უცვლელი რჩება რეგულაცია, რომლის მიხედვითაც საზოგადოებრივი მაუწყებლის წინა წლის დაფინანსების შემცირება შესაძლებელია მხოლოდ საზოგადოებრივი მაუწყებლის სამეურვეო საბჭოს თანხმობით. შესაბამისად, საზოგადოებრივი მაუწყებლის ფინანსური დამოუკიდებლობის შელახვის შესახებ განცხადებები სრულიად უსაფუძვლოა”,- წერია პასუხში.
„ჟურნალისტების უსაფრთხოების პლატფორმამ“ აკვირდება და აღწერს მედიას საქართველოში და მუშაობს მედია გარემოს გაუმჯობესებისთვის.
