სამ კანდიდატს შორის, რომლებიც პატრიარქის ტახტისთვის იბრძვიან, ფოთისა და ხობის მიტროპოლიტი გრიგოლი (ბერბიჩაშვილი) ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო ფიგურაა. მისი პოზიცია კონსტანტინოპოლის მიმართ ფართოდ არის ცნობილი და ღიადაა დაფიქსირებული. მეუფე გრიგოლი არ მალავს, რომ მომავალს სწორედ კონსტანტინოპოლის ეკუმენურ საპატრიარქოსთან ხედავს. ახლობლებთან საუბრისას ის ხშირად აღნიშნავს, რომ ქართული ეკლესია „პროვინციული“ და „სოფლურია“, მისი მართვის სისტემა მოძველებულია და ვერ უზრუნველყოფს ინსტიტუციის ნორმალურ განვითარებასა თუ შინაგან ერთიანობას. ბერბიჩაშვილის შეხედულებით, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია ბერძნული მოდელით უნდა რეფორმირდეს, ხოლო მისი სტრატეგიული მომავალი პატრიარქ ბართლომეს ხაზის მიყოლაშია − ზუსტად ისე, როგორც ელადისა და კვიპროსის ეკლესიები მოიქცნენ.
კონსტანტინოპოლის ხაზი და 2019 წლის მოვლენები
ამ პოზიციამ კიდევ უფრო კონკრეტული სახე 2019 წლის ოქტომბერში მიიღო. პერგამონის მიტროპოლიტი იოანე ზიზიულასი, კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს წამყვანი თეოლოგი, ფოთს ეწვია. მისი ჩამოსვლა არ ყოფილა დამთხვევა იმ პერიოდთან, როცა საქართველოს ეკლესიის ეპისკოპოსთა კრება განიხილავდა მიტროპოლიტ პეტრე ცაავას მიერ ტელეეკრანიდან წარმოთქმულ მძიმე შეურაცხყოფებს კათოლიკოს-პატრიარქის მიმართ. ფოთში ჩასვლით მიტროპოლიტმა იოანემ ირიბად დაუჭირა მხარი იმ რამდენიმე იერარქს, რომლებმაც ცაავას სკანდალური განცხადებები დაამტკიცეს და წაახალისეს. ზიზიულასმა არც კი ისურვა კათოლიკოსთან შეხვედრა − მისი ყველა კონტაქტი მხოლოდ ეკლესიური „ოპოზიციის“ წარმომადგენლებთან შემოიფარგლა. სავარაუდოდ, სწორედ მაშინ, 2019 წლის ოქტომბერში, ცაავას ბედისგან შეშინებულმა ბერბიჩაშვილმა კონსტანტინოპოლს ერთგულება აღუთქვა: მან მკაცრად გააკრიტიკა გარდაცვლილი კათოლიკოს-პატრიარქის საგარეო პოლიტიკა და პირობა დადო, რომ ტახტზე ასვლის შემთხვევაში უკრაინის ავტოკეფალურ ეკლესიას აღიარებდა. შემდგომში ეს კონტაქტები ქალკედონის მიტროპოლიტ ემანუელ ადამაკისის მეშვეობით გაგრძელდა, რომელიც საქართველოს არაერთხელ ესტუმრა და გრიგოლ მეუფესთან ფარულ შეხვედრებს ატარებდა. საჭიროების შემთხვევაში, შესაბამის უწყებებს შეუძლია ამ ვიზიტების დამადასტურებელი ინფორმაციის წარდგენა.
მოსკოვის ხაზი და პარალელური კავშირები
თუმცა, მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ბოლო წლების განმავლობაში მიტროპოლიტ გრიგოლს პარალელურად რუსეთთან და რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიასთან კავშირების დამყარება და განმტკიცებაც სურდა. რუსეთთან დასაკავშირებლად მან ვანისა და ბაღდათის მიტროპოლიტი ანტონი ბულუხია გამოიყენა, რომელიც 2008 წლის ომის შემდეგაც კი ხშირად სტუმრობდა მოსკოვს, ინარჩუნებდა კავშირებს რუსეთის სპეცსამსახურებთან და ადგილობრივ „კანონიერ ქურდებთან“. რუსეთის ეკლესიასთან კონტაქტისთვის კი არქიპრესვიტერი გიორგი მამალაძე გამოიყენა. მამალაძეს, რომელსაც უკრაინასა და მშობლიურ ქობულეთში კრიმინალური კავშირების ვრცელი ქსელი აქვს, აქტიურად ჰქონდა კონტაქტი მოსკოვის საპატრიარქოსთან და ცდილობდა მოსკოვში საქართველოს ეკლესიის წარმომადგენლად დანიშვნას. ამბობენ, რომ კათოლიკოს-პატრიარქის მკვლელობის მცდელობისთვის გატარებული საპატიმრო ვადის შემდეგაც კი, მამალაძე უკრაინაში რუსეთის ომისა და რუსეთის ეკლესიის ხელმძღვანელობის მიერ მისი გამართლების ფონზე, მაინც ინარჩუნებს კავშირს მოსკოვის საპატრიარქოსთან.
ვიზების მცდელობა და კონტრასტული რიტორიკა
დამატებით აღსანიშნავია, რომ მიტროპოლიტი გრიგოლი ბოლო წლებში თავად რამდენჯერმე ცდილობდა რუსეთის ვიზის მიღებას, რათა მოსკოვში ჩასულიყო და რუსეთის ეკლესიის ხელმძღვანელობასთან მოლაპარაკებები გაემართა. ცნობილი არ არის, მიიწვიეს თუ არა ის, თუმცა სავარაუდოდ, უარი ეთქვა, რადგან ვიზა ვერ მიიღო. მიუხედავად ამისა, მასთან დაახლოებული პირების ინფორმაციით, უკრაინაში ომის დაწყებამდე მან თბილისში რუს დიპლომატს შეხვდა და ნდობის ურთიერთობის დამყარება სცადა − რაც კარგადაა ცნობილი შესაბამისი უწყებებისთვის, რომლებიც უცხოელებისა და მათი პოლიტიკური კონტაქტების მონიტორინგს ახორციელებენ. იმ შეხვედრაზე მეუფე გრიგოლს სრულიად განსხვავებული რიტორიკა ჰქონია:
• მან აღნიშნა, რომ საქართველოს რუსეთთან დიალოგი სჭირდება;
• დაამატა, რომ აფხაზეთსა და სამაჩაბლოს რუსეთის მხარდაჭერა სჭირდება და ამ ტერიტორიებთან დაკავშირებით მოლაპარაკებები სწორედ რუსეთთან უნდა წარიმართოს;
• კატეგორიულად განაცხადა, რომ უკრაინის ავტოკეფალიის აღიარება შეუძლებელია;
• და ხაზი გაუსვა, რომ რუსეთის ეკლესიის ხელმძღვანელობასთან შეხვედრა გადაუდებლად არის საჭირო.
სინამდვილეში, ყველა ფაქტორის გათვალისწინებით, ეს ვიზიტები, სავარაუდოდ, კრიმინალური კომერციის ორგანიზებას ემსახურებოდა.
დასკვნა: ეკლესია როგორც „ბიზნესი“
მიტროპოლიტ გრიგოლის შეხედულებით, პოლიტიკაში არ არსებობს არც მტრები და არც მეგობრები. ის გამოცდილი მოთამაშეა, რომლისთვისაც საეკლესიო ცხოვრება „უბრალოდ ბიზნესია“, სადაც მეგობრებსა და მტრებს მხოლოდ გათვლა და მოგება განსაზღვრავს. მაგრამ ეკლესიაში, როგორც წესი, ასეთი ცხოვრების წესები ყოველთვის არ მუშაობს. სულიერი ინსტიტუტი, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ქართული სახელმწიფოებრიობისა და ეროვნული იდენტობის საყრდენი იყო, ვერ გადაიქცევა მხოლოდ პოლიტიკურ-კომერციულ პროექტად − და სწორედ ამაში იმალება გრიგოლ ბერბიჩაშვილის მთავარი რისკი, როგორც ეკლესიის, ასევე მრევლისთვის.
