როგორ თრგუნავს რუსული სათვალთვალო პროგრამული უზრუნველყოფა ქართველი მშვიდობიანი მოქალაქეების უფლებებს – ამ სათაურით აქვეყნებს გამოძიებას AlgorithmWatch, ორგანიზაცია, რომელიც ალგორითმებსა და ხელოვნურ ინტელექტს (AI) იკვლევს, რათა უზრუნველყოს ამ ტექნოლოგიების გამოყენება ადამიანის უფლებების, დემოკრატიისა და მდგრადობის დასაცავად.
თბილისში მიმდინარე აქციების მონაწილეები მასობრივი თვალთვალის, სახის ამომცნობი სისტემებისა და მკაცრი ფინანსურ-სამართლებრივი სანქციების სამიზნე გახდნენ. რუსული ტექნოლოგიების გამოყენებით, ხელისუფლებამ მოახერხა პროტესტის ჩახშობა იქ, სადაც მხოლოდ ფიზიკური ძალა საკმარისი არ აღმოჩნდა.
აქტივისტებისა და დემონსტრანტების (მათ შორის PR ლექტორ ნინოსა და მეღვინე ლუკას) შემთხვევები აჩვენებს, რომ ჯარიმები მოქალაქეებს კვირების ან თვეების შემდეგ მისდით, ხშირად ისე, რომ სასამართლო უწყებას საერთოდ არ უგზავნის და პირდაპირ საბანკო ანგარიშებს უყინავს. გზის გადაკვეთისა თუ ბლოკირებისთვის დაწესებული 5 000-ლარიანი ჯარიმების გამო, ბევრმა მოქალაქემ პროტესტში მონაწილეობა შეაჩერა ან იძულებული გახდა, ანგარიშების გაყინვის შიშით, ფინანსები სხვისი სახელით ემართა.
გამოძიებით დგინდება, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტრო 2013 წლიდან ყიდულობს სახის ამომცნობ სისტემას Polyface, რომელსაც მოსკოვში ბაზირებული და დასავლეთის მიერ სანქცირებული კომპანია Papillon AO აწარმოებს. პროგრამის ბოლო მოდერნიზაცია (ვერსია 3.7.0) უწყებამ 2025 წლის ივნისში მიიღო. სისტემა მუშაობს კომპანია 3DiVi-ს ხელოვნური ინტელექტის ალგორითმით, რომელიც მაღალი სიზუსტით ახდენს იდენტიფიცირებას დიდ ბრბოში, ცუდ განათებაში და ნიღბის პირობებშიც კი.
ექსპერტების, მათ შორის ეტო ბუზიაშვილის (Atlantic Council) განცხადებით, რუსული ბიომეტრიული ტექნოლოგიის ინტეგრირება სახელმწიფო ინფრასტრუქტურაში ეროვნული უსაფრთხოების უდიდეს რისკს შეიცავს, რადგან ოკუპანტ ქვეყანას ეძლევა წვდომა საქართველოს მოქალაქეებისა და აქტივისტების მონაცემთა ბაზებზე.
კანონმდებლობის გამკაცრება და „ჩამქრალი“ პროტესტი 2024-2026 წლებში მმართველმა პარტიამ „ქართულმა ოცნებამ“ რადიკალურად გაამკაცრა კანონმდებლობა:
გზის ბლოკირებისთვის ჯარიმა 500-დან 5 000 ლარამდე გაიზარდა, მოგვიანებით კი სისხლის სამართლის დანაშაულად იქცა.
აიკრძალა სახის დაფარვა.
ტროტუარზე შეკრებამაც კი სახელმწიფო რეგისტრაცია მოითხოვა, ხოლო ხელისუფლების არალეგიტიმურად წოდება ან ონლაინ კრიტიკა სისხლის სამართლის წესით დასჯადი გახდა.
საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებით, ამ ცვლილებებმა ფაქტობრივად გააუქმა კონსტიტუციით გარანტირებული შეკრების თავისუფლება, რამაც საზოგადოებაში მასობრივი შიშის და პარანოიის განცდა დათესა. მიუხედავად იმისა, რომ რუსთაველის გამზირზე, პარლამენტის წინ, პროტესტი უკვე 580 დღეზე მეტია უწყვეტად გრძელდება, AI-კამერების შეუზღუდავმა ტექნიკურმა შესაძლებლობებმა დემონსტრაციების მასშტაბი მკვეთრად შეამცირა.
